// //]]> // //]]>
Πέμπτη 16 Απριλίου 2026
logo
Φορολογική Βιβλιοθήκη

Άρθρο 21. Τόπος τήρησης βιβλίων και στοιχείων. Χρόνος διαφύλαξης αυτών.

Τα βιβλία, τα στοιχεία και τα λοιπά δικαιολογητικά των εγγρα­φών τηρούνται στην έδρα του επιτηδευματία, με εξαίρεση τα βιβλία, τα στοιχεία και τα λοιπά δικαιολογητικά των λοιπών εγκαταστάσεων τα οπο­ία τηρούνται σε αυτές/<sup>2;</sup> Με γνωστοποίηση στον αρμόδιο προϊστάμενο της δημόσιας οικονομικής υπηρεσίας μπορεί να τηρούνται αυτά σε δια­φορετικό τόπο, όταν ο τόπος αυτός βρίσκεται μέσα στη χωρική αρμοδιό­τητα της αρμόδιας δημόσιας οικονομικής υπηρεσίας ή άλλης δημόσιας οικονομικής υπηρεσίας που εδρεύει στην ίδια πόλη με εξαίρεση στην πε­ρίπτωση αυτή τους Νομούς Αττικής και Θεσσαλονίκης. Ειδικά για τις α­νώνυμες εταιρείες των Νομών Αττικής και Θεσσαλονίκης με γνωστοποί­ηση στον προϊστάμενο της αρμόδιας δημόσιας οικονομικής υπηρεσίας, τα βιβλία και στοιχεία μπορεί να τηρούνται σε άλλη εγκατάσταση τους εντός του ίδιου νομού. Για την τήρηση αυτών σε τόπο διάφορο από τον ανωτέρω οριζόμενο απαιτείται έγκριση του αρμόδιου προϊσταμένου δη­μόσιας οικονομικής υπηρεσίας/<sup>3;</sup> Τα τηρούμενα με μηχανογραφικό τρό­πο βιβλία, με γνωστοποίηση στον αρμόδιο προϊστάμενο ΔΟΥ, μπορεί να ενημερώνονται σε άλλο τόπο, με την προϋπόθεση ότι δεν θα απομακρύ­νονται τα πρωτογενή φορολογικά στοιχεία και λοιπά δικαιολογητικά των εγγραφών και τα εκτυπωμένα βιβλία θα επιστρέφονται άμεσα μετά την εκτύπωση τους στην επαγγελματική εγκατάσταση που αφορούν. Ειδικά τα πρόσθετα βιβλία των παραγράφων 1 και 5 του άρθρου 10 του Κώδικα αυτού, της παραγράφου 11 του άρθρου 64 του Ν. 2065/1992 (ΦΕΚ Α’ 113) και της Α.Υ.Ο. 1041614/324/ΠΟΑ.1100/4.4.1995 (ΦΕΚ Β’ 305), τη­ρούνται στην επαγγελματική εγκατάσταση που ασκείται η σχετική δρασ­τηριότητα.

Μετά τη λήξη της προθεσμίας υποβολής της δήλωσης φορολογίας εισοδήματος τα βιβλία, τα στοιχεία και τα λοιπά δικαιολογητικά κάθε δια­χειριστικής περιόδου μπορεί να φυλάσσονται σε διαφορετικό τόπο από αυτόν που ορίζεται με τις διατάξεις της παραγράφου 1 του άρθρου αυτο­ύ, επιφυλασσομένων των διατάξεων της παραγράφου 9 του άρθρου 18<sup>α</sup> του παρόντος Κώδικα/<sup>4</sup>^

2. ^Τα βιβλία, οι οπτικοί δίσκοι και γενικά»όλα τα ηλεκτρομαγνητικά μέσα στα οποία αποθηκεύονται δεδομένα βιβλίων, για τα οποία δεν υ­πάρχει υποχρέωση εκτύπωσης τους, τα στοιχεία που ορίζονται από τον Κώδικα αυτό, καθώς και τα λοιπά δικαιολογητικά των εγγραφών στα βιβ­λία διατηρούνται στον εκάστοτε οριζόμενο από τις σχετικές φορολογικές διατάξεις χρόνο παραγραφής του δικαιώματος του Δημοσίου για επιβολή φόρου/<sup>6;</sup> Τα βιβλία και τα στοιχεία αυτά διατηρούνται οπωσδήποτε όσο χρόνο εκκρεμεί σχετική υπόθεση ενώπιον των Διοικητικών Δικαστηρίων ή του Συμβουλίου της Επικρατείας/<sup>7</sup>^

3.   Επιτρέπεται στους επιτηδευματίες του Κώδικα αυτού, να δια­φυλάττουν τα φορολογικά στοιχεία εκδόσεως τους, πλην των συνοδευτι­κών, σε μικροφίλμς ή σε ηλεκτρονική μορφή (οπτικοί δίσκοι CD-ROMτεχνολογίας WORM) με φωτογράφιση ή ψηφιοποίηση από τα αντίστοιχα στελέχη, μετά την υποβολή των δηλώσεων φορολογίας εισοδήματος και φόρου προστιθέμενης αξίας, για όσο χρόνο ορίζεται στις διατάξεις της παραγράφου 2 του άρθρου αυτού, εφόσον υπάρχει και σύστημα αναζή­τησης, εμφάνισης και εκτύπωσης (αναπαραγωγής) των φορολογικών στοιχείων.Ειδικά για τα χρησιμοποιούμενα ηλεκτρονικά μέσα του ανωτέ­ρω εδαφίου απαιτείται, προ της χρησιμοποίησης τους, σήμανση από αρ­μόδια υπηρεσία του Υπουργείου Οικονομικών.

(1)Η παράγραφος 1 του άρθρου 21, πλην του τελευταίου εδαφίου, αντικαταστάθηκε με το
άρθρο 12 του π.δ. 134/1996 και ισχύει σύμφωνα με το άρθρο 22 του ίδιου π.δ. από 1.8.1996. Η
παράγραφος, πλην του τελευταίου εδαφίου, που αντικαταστάθηκε είχε ως εξής:

«1. Τα βιβλία, τα στοιχεία και τα λοιπά δικαιολογητικά των εγγραφών τηρούνται στην έδρα του επιτηδευματία, με εξαίρεση τα βιβλία, τα στοιχεία και τα λοιπά δικαιολογητικά του υποκα­ταστήματος που τηρούνται σ’ αυτό. Με γνωστοποίηση στον προϊστάμενο της Δ.Ο.Υ. μπορεί να τηρούνται αυτά σε διαφορετικό τόπο, όταν ο τόπος αυτός βρίσκεται μέσα στη χωρική αρμοδιό­τητα της αρμόδιας Δ.Ο.Υ. Για την τήρηση αυτών σε τόπο που βρίσκεται εκτός της χωρικής αρ­μοδιότητας, καθώς και για την τήρηση των βιβλίων και στοιχείων των ανωνύμων εταιρειών του νομού Αττικής και Θεσσαλονίκης εκτός έδρας, απαιτείται έγκριση του αρμόδιου προϊστάμενου Δ.Ο.Υ.

Ειδικά, τα πρόσθετα βιβλία του άρθρου 10 τηρούνται στην επαγγελματική εγκατάσταση, που ασκείται η σχετική δραστηριότητα.»

(2)Το πρώτο εδάφιο της παραγράφου 1 του άρθρου 21 αντικαταστάθηκε με το άρθρο 30§Ί 1
του ν. 3522/2006 και ισχύει σύμφωνα με το άρθρο 39 του ίδιου νόμου από 22.12.2006. Το εδά-
φιο που αντικαταστάθηκε είχε ως εξής:

«Τα βιβλία, τα στοιχεία και τα λοιπά δικαιολογητικά των εγγραφών τηρούνται στην έδρα του επιτηδευματία, με εξαίρεση τα βιβλία, τα στοιχεία και τα λοιπά δικαιολογητικά του υποκαταστή­ματος που τηρούνται σ’ αυτό.»

(3)Στην παράγραφο 1 του άρθρου 21 τα δεύτερο και τρίτο εδάφια αντικαταστάθηκαν και το
τέταρτο εδάφιο προστέθηκε με το άρθρο 4§12 του ν. 3052/2002 και ισχύουν σύμφωνα με το
άρθρο 16 του ίδιου νόμου από 1.1.2003. Τα εδάφια που αντικαταστάθηκαν είχαν ως εξής:

«Με γνωστοποίηση στον αρμόδιο προϊστάμενο της δημόσιας οικονομικής υπηρεσίας μπορεί να τηρούνται αυτά σε διαφορετικό τόπο, όταν ο τόπος αυτός βρίσκεται μέσα στη χωρική αρμο­διότητα της αρμόδιας δημόσιας οικονομικής υπηρεσίας ή άλλης δημόσιας οικονομικής υπηρεσί­ας που εδρεύει στην ίδια πόλη με εξαίρεση στην περίπτωση αυτήν τους Νομούς Αττικής και Θεσσαλονίκης. Για την τήρηση αυτών σε τόπο διάφορο από τον ανωτέρω οριζόμενο και για την τήρηση των βιβλίων και στοιχείων των ανωνύμων εταιρειών των Νομών Αττικής και Θεσσαλονί­κης, εκτός έδρας, απαιτείται έγκριση του αρμόδιου προϊσταμένου δημόσιας οικονομικής υπηρε­σίας.»

Προηγούμενα, τα δεύτερο και τρίτο εδάφια είχαν αντικατασταθεί με το άρθρο 9§25 του ν. 2753/1999 και ίσχυσαν σύμφωνα με το άρθρο 26 του ίδιου νόμου από 17.11.1999. Τα εδάφια που αντικαταστάθηκαν είχαν ως εξής:

«Με γνωστοποίηση στον προϊστάμενο της ΔΟΥ, μπορεί να τηρούνται αυτά σε διαφορετικό τόπο, όταν ο τόπος αυτός βρίσκεται μέσα στη χωρική αρμοδιότητα της αρμόδιας ΔΟΥ. Για την τήρηση αυτών σε τόπο που βρίσκεται εκτός της χωρικής αρμοδιότητας, καθώς και για την τήρηση των βιβλίων και στοιχείων των ανωνύμων εταιρειών του νομού Αττικής και Θεσσαλονίκης, εκτός έδρας, απαιτείται έγκριση του αρμόδιου προϊσταμένου ΔΟΥ.»

(4)Το τελευταίο εδάφιο της παραγράφου 1 του άρθρου 21 αντικαταστάθηκε με το άρθρο
30§12 του ν. 3522/2006 και ισχύει σύμφωνα με το άρθρο 39 του ίδιου νόμου από 22.12.2006.
Το εδάφιο που αντικαταστάθηκε είχε ως εξής:

«Μετά το τέλος της διαχειριστικής περιόδου τα βιβλία και τα στοιχεία των ανέλεγκτων χρήσε­ων μπορεί να φυλάσσονται σε τόπο διάφορο της έδρας ή του υποκαταστήματος του επιτηδευ­ματία.»

(5)Το πρώτο εδάφιο της παραγράφου 2 του άρθρου 21 αντικαταστάθηκε με το άρθρο 4§13
του ν. 3052/2002 και ισχύει σύμφωνα με το άρθρο 16 του ίδιου νόμου από 1.1.2003. Το εδάφιο
που αντικαταστάθηκε είχε ως εξής:

«Τα βιβλία και τα στοιχεία που ορίζονται από τον Κώδικα αυτό, καθώς και τα λοιπά δικαιολο­γητικά των εγγραφών στα βιβλία διατηρούνται έξι (6) χρόνια από τη λήξη της διαχειριστικής περιόδου την οποία αφορούν, επιφυλασσομένων των διατάξεων της παραγράφου 3 του άρ­θρου 39 του παρόντος διατάγματος/^»

<sup>(α></sup>Στο τέλος του πρώτου εδαφίου της παραγράφου 2 του άρθρου 21 η τελεία έγινε κόμμα και συμπληρώθηκε η φράση «, επιφυλασσομένων των διατάξεων της παραγράφου 3 του άρθρου 39 του παρόντος δΓατάγματος.» με το άρθρο 35§2 του ν. 2648/1998 και ίσχυσε σύμφωνα με το άρθρο 48 του ίδιου νόμου από 22.10.1998.

(6)  Στο πρώτο εδάφιο της παραγράφου 2 του άρθρου 21 η φράση «στον εκάστοτε οριζόμενο από τις σχετικές φορολογικές διατάξεις χρόνο παραγραφής του δικαιώματος του Δημοσίου για επιβολή φόρου.» αντικατέστησε τη φράση «έξι (6) χρόνια από τη λήξη της διαχειριστικής περιό­δου που αφορούν» με το άρθρο 20§10 του ν. 3296/2004 και ισχύει σύμφωνα με το άρθρο 33 του ίδιου νόμου από 14:12.2004.

(7)  Το τρίτο εδάφιο της παραγράφου 2 του άρθρου 21 καταργήθηκε με το άρθρο 2Ό§11 του ν. 3296/2004 και ισχύει σύμφωνα με το άρθρο 33 του ίδιου νόμου από 14.12.2004. Το εδάφιο που καταργήθηκε είχε ως εξής:

«Ο επιτηδευματίας δεν υποχρεούται στη διαφύλαξη των στοιχείων και των λοιπών δικαιολο­γητικών των εγγραφών στα βιβλία και πριν από την πάροδο της πιο πάνω προθεσμίας, εφόσον οι σχετικές εγγραφές όλων των φορολογικών αντικειμένων κατέστησαν αμετάκλητες.»

(8)Μεταβατικές διατάξεις.Ν. 3296/2004 (ΦΕΚ 253 Α' /14.12.2004), άρθρο 20§19,20

«19. Οι διατάξεις της παραγράφου 10 του άρθρου αυτού εφαρμόζονται για τα βιβλία και τα στοιχεία, για τα οποία μέχρι τη δημοσίευση του νόμου αυτού δεν έχει παρέλθει ο χρόνος διαφύ­λαξης τους με τις προϊσχύουσες διατάξεις του άρθρου 21 παράγραφος 2 και της παραγράφου 3 του άρθρου 39 του ίδιου Κώδικα.»

«20. Οι διατάξεις της παραγράφου 11 του άρθρου αυτού αφορούν τα στοιχεία των χρήσεων εκείνων για τις οποίες οι σχετικές εγγραφές όλων των φορολογικών αντικειμένων δεν έχουν καταστεί αμετάκλητες-κατά το χρόνο δημοσίευσης του παρόντος.»

(9)Το πρώτο εδάφιο της παραγράφου 3 του άρθρου 21 αντικαθίσταται με το άρθρο 19§27
του ν.3842/2010 και ισχύει με τις διατάξεις του άρθρου 92 του ίδιου νόμου από 01.06.2010. Το
εδάφιο που αντικαθίσταται είχε ως εξής: «Επιτρέπεται στις επιχειρήσεις και οργανισμούς του
Δημοσίου, στις τράπεζες και στις ασφαλιστικές επιχειρήσεις, καθώς και στις επιχειρήσεις που
εφαρμόζουν πλήρως το Ε.ΓΑΣ. (π.δ. 1123/1980) ή Κλαδικά σχέδια, να διαφυλάττουν τα φορο-
λογικά στοιχεία εκδόσεως τους, πλην των συνοδευτικών, σε μικροφίλμς ή σε ηλεκτρονική μορφή
(οπτικοί δίσκοι CD-ROMτεχνολογίας WORM) με φωτογράφιση ή ψηφιοποίηση από τα αντίστο-
ιχα στελέχη, μετά την υποβολή των δηλώσεων φορολογίας εισοδήματος και φόρου προστιθέμε-
νης αξίας, για όσο χρόνο ορίζεται στις διατάξεις της παραγράφου 2 του άρθρου αυτού, εφόσον
υπάρχει και σύστημα αναζήτησης, εμφάνισης και εκτύπωσης (αναπαραγωγής) των φορολογι-
κών στοιχείων».

Η παράγραφος 3 του άρθρου 21 είχε προστεθεί με το άρθρο 15§5 του ν. 2579/1998 και ίσ­χυσε σύμφωνα με το άρθρο 32 του ίδιου νόμου από 17.2.1998.

 

Η αδυναμία αναπαραγωγής αντιγράφων λογίζεται ως μη διαφύλαξη των σχετικών φορολογικών στοιχείων. Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση μη σήμανσης των ηλεκτρονικών μέσων αρχειοθέτησης.

facebook logo
twitter logo
iphone app