ΑΑΔΕ: Ο μαθηματικός αλγόριθμος που «ξεκλειδώνει» τις επιχειρήσεις-φαντάσματα

Μετά την εξάρθρωση του πολυδαίδαλου κυκλώματος με τις 380 επιχειρήσεις-"φαντάσματα" που εξαφανίζονταν αφού πρώτα δημιούργησαν 43 εκατ. ευρώ οφειλών προς το Δημόσιο, η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων δεν σταματά εκεί. Επεκτείνει το εξελιγμένο μοντέλο ανίχνευσης επιχειρηματικών συσχετίσεων το οποίο ανέπτυξε για την υπόθεση αυτή, διανοίγοντας μια νέα εποχή ελέγχων για κυκλώματα εταιρειών οι οποίες αλλάζουν υπευθύνους και ΑΦΜ «σαν τα πουκάμισα».

 

Στην «καρδιά» του νέου συστήματος κρύβεται ένας μαθηματικός αλγόριθμος, ο δείκτης ομοιότητας Jaccard (Jaccard similarity index), που υπολογίζει κατά πόσον μοιάζουν δύο διαφορετικά σύνολα δεδομένων. Μπορεί έτσι να ανακαλύπτει κινήσεις και μοτίβα που δεν γίνονται ορατά «με γυμνό μάτι», οδηγώντας τις έρευνες της εφορίας εκεί όπου ποτέ δεν έφταναν με τις παλιές μεθόδους.

 

Μια πληγή δεκαετιών φαίνεται έτσι να βρίσκει λύση, με ένα μόνιμο ψηφιακό "τείχος" απέναντι σε μια μορφή φορολογικής απάτης που, αν και πολλοί γνώριζαν και συζητούσαν στην αγορά, ήταν σχεδόν αδύνατον να εντοπιστεί και να αποδειχθεί τεχνοκρατικά και συστηματικά έως τώρα.

 

Το τέλος της ατιμωρησίας και τα ΑΦΜ «μιας χρήσης»

 

Στον κόσμο των επιχειρήσεων, επί δεκαετίες εθεωρείτο κοινό μυστικό: πολλοί έστηναν εταιρείες, τις «φόρτωναν» με χρέη, τις «έκαιγαν» και στη θέση τους άνοιγαν άλλες. Ωστόσο το κατάστημα συνέχιζε να λειτουργεί κανονικά, ο τζίρος έτρεχε, οι συναλλαγές γίνονταν και οι πελάτες δεν αντιλαμβάνονταν τίποτα. Στα μητρώα όμως της εφορίας το ΑΦΜ είχε αλλάξει, τα χρέη έμεναν ακάλυπτα και οι υπεύθυνοι εξαφανίζονταν, ενώ το κύκλωμα συνέχιζε να απομυζά φόρους και εισφορές, αλλάζοντας απλώς φορολογικό προσωπείο.

 

Μέχρι τώρα, η αποκάλυψη τέτοιων κυκλωμάτων γινόταν συνήθως αποσπασματικά ή ύστερα από καταγγελία. Ακόμα και όταν εντοπίζονταν, ήταν πλέον αργά: τα χρήματα είχαν χαθεί, ο «αχυράνθρωπος» ήταν άφαντος, ενώ ένα άλλο μέλος «έτρεχε» ήδη με νέο ΑΦΜ την επόμενη εταιρεία. Η αιτία της αποτυχίας ήταν διττή, καθώς ένας ελεγκτής δύσκολα μπορούσε να συλλάβει τον πολυδαίδαλο σχεδιασμό διαφορετικών εταιρειών που παρήγαγαν διαδοχικά χρέη εκατομμυρίων χωρίς να φαίνεται η μία ως συνέχεια της άλλης.

 

Ο αλγόριθμος που «βλέπει» δίκτυα και όχι μεμονωμένες εταιρείες

 

Για πρώτη φορά, αυτή η μορφή απάτης βρίσκει απάντηση μέσω ενός εργαλείου που εντοπίζει επαναλαμβανόμενα μοτίβα με πολλαπλά ΑΦΜ. Ο δείκτης ομοιότητας Jaccard κάνει ακριβώς αυτό που δεν μπορούσε ο ανθρώπινος παράγοντας: μετρά πόσο μοιάζουν δύο ή περισσότερες επιχειρήσεις ως προς τα πρόσωπα, τις διευθύνσεις και τη συμπεριφορά τους. Όταν αυτή η ομοιότητα επαναλαμβάνεται, αναδύονται αυτόματα όλα τα «πλοκάμια» του κυκλώματος.

 

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στα «ΑΦΜ μίας χρήσης», όπου αλλοδαποί ή ανύπαρκτα πρόσωπα με πλαστές ταυτότητες δημιουργούν εταιρείες, φορτώνονται τα χρέη και εξαφανίζονται. Έτσι, αντί για τους πραγματικούς μεγαλοφειλέτες, η ΑΑΔΕ και ο ΕΦΚΑ έβρισκαν μπροστά τους «φαντάσματα», συχνά όμως με την ίδια ακριβώς δραστηριότητα και στην ίδια διεύθυνση. Πλέον, ο αλγόριθμος επισημαίνει αυτόματα αυτά τα ίχνη, αφού κάθε παραβάτης αφήνει ψηφιακό αποτύπωμα σε κάθε «γέννηση» και «θάνατο» εταιρείας.

 

Πώς λειτουργεί στην πράξη ο δείκτης Jaccard

 

Το σύστημα καταγράφει πλέον μαζικά ποιο πρόσωπο εμφανίζεται σε ποια εταιρεία, πόσες φορές επαναλαμβάνεται το ίδιο πρόσωπο σε διαφορετικά σχήματα και ποια ΑΦΜ διαδέχονται άλλα. Ερευνά επίσης ποιες επιχειρήσεις εμφανίζουν κοινές ή γειτνιάζουσες διευθύνσεις και ποιες έχουν κοινά φυσικά πρόσωπα σε ρόλους διαχείρισης.

 

Το αποτέλεσμα είναι ένα σχεδιάγραμμα πλέγματος διασυνδέσεων, το οποίο καθιστά το οργανωμένο δίκτυο εμφανές. Η νέα στρατηγική προβλέπει ότι ο επιτόπιος έλεγχος θα ενεργοποιείται μόνο αφού τα δεδομένα έχουν αποκαλύψει την πλήρη δομή. Το κτύπημα θα είναι σαρωτικό: οι ελεγκτές θα κάνουν έφοδο ταυτόχρονα σε όλα τα σημεία του κυκλώματος, έχοντας ήδη σχηματισμένη εικόνα. Όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά στη στρατηγική της ΑΑΔΕ, «τα δεδομένα έδειξαν τη δομή, οι έρευνες απλώς την επιβεβαίωσαν», καθιστώντας αυτό το μοντέλο τον νέο κανόνα κατά της απάτης με αχυρανθρώπους.